7524 SAYILI KANUN İLE VERGİ USUL KANUNU’NUN CEZA VE UZLAŞMAYA YÖNELİK DÜZENLEMELERİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER

2024/49 no.lu Sirkülerimizde belirttiğimiz üzere, 7524 sayılı Kanun ile vergi kanunlarına önemli değişiklik ve yeni düzenlemeler getirilmiştir. Bu kapsamda Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) ceza ve uzlaşmaya yönelik maddelerinde de değişiklikler yapılmıştır. Bu düzenlemelerin kayıt dışı ekonomi ile mücadele ve mevcut cezaların etkinliğinin artırılması amacıyla yapıldığı söylenebilir.

1. Kayıt Dışı Faaliyette Bulunanlara Artırımlı Vergi Ziyaı Cezası

VUK’nun 344. Maddesine eklenen fıkra ile, mükellefiyet tesis ettirmesi gerektiği halde vergi dairesinin bilgisi dışında ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunarak vergi ziyaına sebebiyet verilmesi durumunda, vergi ziyaı cezası yüzde elli artırımlı kesilecektir. Aynı vergi türü ve dönemine ilişkin daha sonra yapılacak tarhiyatlar nedeniyle kesilecek vergi ziyaı cezalarına da aynı artırım uygulanacaktır. Örneğin, ticari kazancı dolayısıyla mükellefiyet tesis ettirmesi gerekirken kayıt dışı çalışan bir kişinin, mükellefiyet tesis ettirmediği dönemlere ilişkin gelir vergisi, katma değer vergisi, stopaj gibi vergiler nedeniyle kesilmesi gereken vergi ziyaı cezaları %50 artırımlı olarak uygulanabilecektir. Bu düzenleme yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

2. Genel Usulsüzlük Cezalarının Artırılması

VUK’nun 352. Maddesi, aynı Kanunun usule ilişkin düzenlemelerine uymayanlara kesilecek cezalara ilişkindir. Cezayı gerektiren bu fiiller ağırlığına göre birinci ve ikinci derece usulsüzlükler olarak tanımlanmış ve bunlara kesilecek cezalar da muhatabına göre belirlenmiştir. Bu cezalar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. 2024 yılına ilişkin cezalar 556 sayılı VUK Genel Tebliği ile belirlenmiştir.

7524 sayılı Kanunla, VUK’na eklenen 1 sayılı Cetvelle bu cezalarda önemli artış yapılmıştır. Aşağıdaki tabloda 556 sayılı VUK Genel Tebliği ile 2024 yılı için belirlenen en son tutarlar ile yayımı tarihi olan 2/8/2024 (dahil) tarihinde yürürlüğe giren yeni tutarlar karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. Bu cezaların fiilin tespit edildiği tarihe göre değil, fiilin işlendiği tarihe göre uygulanması gerekir. Örneğin, 2/8/2024 tarihinden önce verilmesi gereken bir vergi beyannamesinin süresinde verilmediği 2/8/2024 tarihinden sonra tespit edilirse, eski 1. derece usulsüzlük cezaları uygulanacaktır.

3. Özel Usulsüzlük Cezalarının Artırılması ve Yeni Esaslar

VUK’nun 353. Maddesi, belge düzenine uymamak başta olmak üzere maddede belirtilen diğer fiillere kesilecek usulsüzlük cezalarına ilişkindir. 7524 sayılı Kanunla bu maddenin uygulanmasına ve ceza tutarlarına yönelik önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu düzenlemeler Kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Yapılan düzenlemeler aşağıda açıklanmıştır:

3.1. Belgelerin Verilmediğinin Tespiti Halinde Kesilecek Cezalar

Maddenin 1. Bendinde sayılan belgelerin (fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu) verilmediğinin ve alınmadığının tespiti halinde düzenlenecek en az ceza tutarı 1.000 TL iken (2024 için 3.400 TL), bir takvim yılı içinde ilk tespit için 10.000 TL olarak, sonraki tespitler için ise Kanuna eklenen aşağıdaki 2 sayılı Cetvelle yer alan tutarlarda yeniden belirlenmiştir. Ayrıca bir takvim yılı içinde her bir belge nevine ilişkin olarak tespit olunan özel usulsüzlükler için kesilecek cezanın toplamı 500.000 TL’dan (2024 yılı için 1.700.000 TL) 10 milyon TL’na çıkarılmıştır.

Aynı neviden birden fazla belgenin düzenlenmediğinin tespiti durumunda her bir belge için ayrı ayrı ceza kesilir, ancak bu tespit, ceza uygulamasında bir adet tespit olarak değerlendirilir. Belgeyi almak zorunda olanlar tarafından, idarenin bilgisine girmeden önce belgenin düzenlenmesi gereken süreyi takip eden beş iş günü içerisinde idareye bildirilmesi durumunda, alıcı adına özel usulsüzlük cezası kesilmez. Belgeleri düzenlemek zorunda olanlar adına ceza üç kat olarak uygulanır. Bu belgeler yerine bu Kanun kapsamında olmayan belgelerin düzenlenmesi halinde, belgeyi düzenleyenler adına ceza iki kat olarak uygulanır.

3.2. Perakende Satış Fişi ve Benzeri Belgelerin Verilmediğinin Tespiti Halinde Kesilecek Cezalar

Maddenin 2. Bendinde sayılan belgelerin (perakende satış fişi, ÖKC fişi, giriş ve yolcu taşıma bileti, sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi, yolcu listesi, günlük müşteri listesi) verilmediğinin ve alınmadığının tespiti halinde düzenlenecek en az ceza tutarı 1.000 TL iken (2024 için 3.400 TL), bir takvim yılı içinde ilk tespit için 10.000 TL olarak, sonraki tespitler için Kanuna eklenen 2 sayılı Cetvelde yer alan tutarlarda yeniden belirlenmiştir. Her bir belge nevine ilişkin olarak kesilecek ceza tutarı tespit başına 50.000 TL’dan (2024 için 170.000 TL) 1.000.000 TL’na, yıllık ceza sınırı ise 500.000 TL’dan (2024 yılı için 1.700.000 TL) 10 milyon TL’na çıkarılmıştır.

Aynı neviden birden fazla belgenin düzenlenmediğinin tespiti durumunda her bir belge için ayrı ayrı ceza kesilir, ancak bu tespit, ceza uygulamasında bir adet tespit olarak değerlendirilir. Bu bent kapsamındaki belgelerin düzenlenmediğinin belge muhteviyatı işlemin muhatapları tarafından idarenin bilgisine girmeden önce belgenin düzenlenmesi gereken süreyi takip eden beş iş günü içerisinde bildirilmesi durumunda, belgeleri düzenlemek zorunda olanlar adına ceza üç kat olarak uygulanır.

3.3. Elektronik Belgelerin Düzenlenmemesi Halinde Kesilecek Cezalar

Maddenin 8. Bendine göre elektronik belge olarak düzenlenmesi gereken belgelerin kağıt ortamında düzenlenmesi halinde, her bir belge için 1.000 TL (2024 için 3.400 TL) olarak uygulanan ceza, her bir belge için 10.000 TL olarak yeniden belirlenmiştir. Ceza tutarı yıllık 1 milyon TL’dan (2024 için 3.400.000 TL) 20 milyon TL’na çıkarılmıştır. Bu bent kapsamında aynı neviden birden fazla belgenin düzenlenmediğinin tespiti durumunda her bir belge için ayrı ayrı ceza kesilir, ancak bu tespit, ceza uygulamasında bir adet tespit olarak değerlendirilir.

3.4. Elektronik Belgelerin Düzenlenmemesi Halinde Elektronik Ortamda Tespiti

Maddenin 9. Bendine göre, mükelleflerin, vergi kanunları ve diğer kanunlar kapsamında elektronik belge düzenleme zorunluluğu getirilmiş belgeleri elektronik ortamda düzenlememesi ve bu hususun Bakanlık tarafından elektronik ortamda tespit edilmesi halinde, bu tespitlerin her biri için 500.000 TL ceza kesilecektir. Aynı neviden belgeler için elektronik ortamda yapılan her tespit için ayrı ayrı ceza kesilir, ancak ceza uygulamasında bu tespitlerin her biri bir adet tespit olarak değerlendirilir. Bir takvim yılı içinde elektronik ortamda yapılan tespitlere ilişkin kesilecek toplam ceza 20 milyon TL’yi geçemez.

4. Uzlaşma ve Teminatla Tahliye

7524 sayılı Kanun ile, uzlaşma hükümlerine yönelik bazı değişiklikler yapılmıştır. VUK’nun 376. Maddesi ile uzlaşma hükümleri çerçevesinde vergi ziyaı cezaları ve usulsüzlük cezalarının indirilmesi mümkün hale getirilmiştir. Ayrıca, teminatla tahliye hükümlerine de yer verilmiştir.

4.1. Uzlaşma Başvurusu

VUK’nun 376. Maddesine eklenen fıkra ile mükelleflerin, uzlaşma başvurularını daha kolay ve hızlı bir şekilde yapabilmeleri amacıyla elektronik ortamda başvuru yapabilme imkanı getirilmiştir. Bu düzenleme ile mükelleflerin, vergi dairelerine gitmeden elektronik ortamda uzlaşma başvurusunda bulunmaları sağlanmıştır.

4.2. Teminatla Tahliye

VUK’nun 106. Maddesine eklenen fıkra ile mükelleflerin, vergi dairelerine olan borçlarına karşılık teminat göstermeleri halinde, tahsilat işlemlerinin teminatla tahliye edilmesi imkanı getirilmiştir. Bu düzenleme ile mükelleflerin, borçlarına karşılık teminat göstererek, tahsilat işlemlerinin durdurulması sağlanmıştır.

Bu değişiklikler, vergi mükelleflerinin cezalar ve uzlaşma süreçleri hakkında bilgi sahibi olmalarını ve bu süreçlerde daha etkin bir şekilde hareket etmelerini sağlayacaktır. Vergi mükelleflerinin bu değişikliklere uyum sağlamaları ve cezalarla karşı karşıya kalmamaları için vergi mevzuatına uygun hareket etmeleri önemlidir.