Sabah işe giderken etrafımıza pek dikkat etmeyiz. Sokaklar temizdir. Çöp kutuları boşaltılmıştır. Kaldırımlar yürünebilir durumdadır. Parklar bakımlıdır. Bunları çoğu zaman fark etmeyiz çünkü insan zihni düzenli çalışan şeyleri görünmez kabul eder. Ancak bir gün temizlik işçileri greve gitse, şehir birkaç gün içinde yaşanması zor bir yere dönüşür.
İnsan garip bir varlıktır. Kendisine hizmet eden emekleri çoğu zaman görmez, ancak yokluklarını hemen fark eder. Belki de bu yüzden bazı meslekler hak ettikleri saygıyı hiçbir zaman tam olarak göremez. Oysa medeniyetler yalnızca büyük liderler, büyük iş insanları veya büyük bilim insanları tarafından kurulmaz. Medeniyetler, her sabah görevini sessizce yapan milyonlarca sıradan insanın omuzlarında yükselir.
Bir ülkeyi güçlü yapan şey yalnızca parlak beyinler değil, işini iyi yapan insanlardır.
Modern çağın en büyük yanılgılarından biri, değerin makamla ölçüldüğüne inanılmasıdır. Kartvizitlerde yazan unvanlara aşırı anlam yüklenir. Genel Müdür. Direktör. CEO. Başkan. Kurucu ortak. Bunlar kulağa hoş gelir. Ancak bir insanın karakterini belirleyen şey unvanı değildir. Çünkü kötü bir CEO olmak mümkündür. Kötü bir doktor olmak mümkündür. Kötü bir öğretmen olmak mümkündür. Ama aynı zamanda olağanüstü bir temizlik görevlisi olmak da mümkündür.
Asıl soru şudur: Yaptığın işin adı ne? Değil. Yaptığın işi nasıl yapıyorsun?
Tarih kitapları genellikle krallardan, komutanlardan ve devlet adamlarından bahseder. Fakat hiçbir tarih kitabı bir imparatorluğu ayakta tutan milyonlarca sıradan insanı anlatmaz.
Düşünün. Osmanlı’nın en güçlü dönemlerinde yalnızca sadrazamlar çalışmıyordu. Demirciler çalışıyordu. Çiftçiler çalışıyordu. Gemiciler çalışıyordu. Kervan sahipleri çalışıyordu. Taş ustaları çalışıyordu. Fırıncılar çalışıyordu. Her biri kendi görevini hakkıyla yerine getiriyordu. Bugün hayranlıkla baktığımız camiler, köprüler ve saraylar yalnızca mimarların değil; taş taşıyan işçilerin, harç karan ustaların ve iskele kuran emekçilerin eseridir. Bir zincirin gücü en güçlü halkasından değil, en zayıf halkasından gelir. Toplumlar da böyledir.
Günümüzde başarı hakkında çok konuşuluyor. Zengin olmak. Terfi almak. Şirket kurmak. Daha fazla kazanmak. Bunların hepsi önemli olabilir. Fakat eski filozofların başarı tanımı farklıydı. Onlar önce erdemden bahsederdi.
Erdemli insan; Doğru olanı, kimse görmese bile yapandır. Patron yanındayken değil, yalnızken de aynı disipline sahip olandır. İşini başkasına yüklemeyen kişidir. Sözünün arkasında durandır. Yaptığı hatanın sorumluluğunu alan kişidir.
Erdemli çalışanlar genellikle gösterişli değildir. Sosyal medyada başarı hikâyeleri anlatmazlar. Fakat kurumların ve toplumların gerçek omurgasını onlar oluşturur.
Kişisel gelişim dünyasında sıkça duyduğumuz bir tavsiye vardır: “Sevdiğin işi yap.” Güzel bir öneridir. Ancak gerçek hayat bazen farklıdır. Herkes çocukluk hayalindeki mesleği yapamaz. Herkes tutkularının peşinden gidemez. Hayatın ekonomik gerçekleri vardır. Aile sorumlulukları vardır. Borçlar vardır. Geçim kaygıları vardır. Bu nedenle daha gerçekçi bir yaklaşım şudur: İşini sevemiyorsan bile işine saygı duy. Çünkü işine duyduğun saygı, zamanla kendine duyduğun saygıya dönüşür.
Özensiz yapılan her iş insanın karakterinden bir parça eksiltir. Özenle yapılan her iş ise karaktere yeni bir tuğla ekler.
Birçok insan mükemmelliğin doğuştan geldiğini düşünür. Oysa mükemmellik çoğu zaman küçük alışkanlıkların sonucudur. Dosyayı son kez kontrol etmek. Bir müşteriye zamanında dönmek. Masayı düzenli bırakmak. Verilen sözü tutmak. Eksik işi tamamlamak. Dakik olmak. Detayları önemsemek. Bu davranışlar küçük görünür. Ama yıllar içinde büyük farklar yaratır. Başarı çoğu zaman büyük sıçramalarla değil, küçük disiplinlerin birikimiyle gelir.
Bir gün bir temizlik işçisi düşünün Elinde süpürgesiyle sabahın erken saatlerinde çalışıyor. Kimse onu alkışlamıyor. Kimse fotoğrafını çekmiyor. Kimse ona ödül vermiyor. Ama o yine de işini özenle yapıyor. Neden? Çünkü yaptığı işin değerini biliyor. İnsanların daha temiz bir çevrede yaşamasına katkı sağladığını biliyor. İşte gerçek profesyonellik budur. Profesyonellik, insanların sizi izlediği zaman gösterdiğiniz performans değildir. Kimsenin bakmadığı anda ortaya koyduğunuz standarttır.
Birçok insan işi yalnızca gelir kaynağı olarak görür. Oysa çalışmanın başka bir yönü daha vardır. Çalışmak insanı şekillendirir. Disiplin öğretir. Sabır öğretir. Sorumluluk öğretir. Fedakârlık öğretir. İnsan yaptığı iş aracılığıyla aslında kendi karakterini inşa eder. Bu yüzden aynı işi yapan iki kişi arasında büyük fark olabilir. Birisi yalnızca maaşını almak için çalışır. Diğeri ise yaptığı işe imzasını atar. Yıllar sonra ikinci kişi hatırlanır.
Kariyerinin başındaki gençlere verilebilecek en önemli tavsiyelerden biri şudur: Önce işinizi iyi yapmayı öğrenin. Sonra terfiyi düşünün. Önce sorumluluk alın. Sonra yetki isteyin. Önce güvenilir olun. Sonra görünür olmaya çalışın. Çünkü güvenilirlik kariyerin temelidir. Yetenek sizi bir yere getirir. Karakter ise orada kalmanızı sağlar.
Hayatın sonunda insanların büyük kısmı unvanlarımızı hatırlamayacak. Kaç metrekare ofisimiz olduğunu hatırlamayacak. Hangi marka arabaya bindiğimizi hatırlamayacak. Fakat karakterimizi hatırlayacaklar. Dürüst müydük? Çalışkan mıydık? Sözümüzün eri miydik? İşimizi hakkıyla yapıyor muyduk? İşte insanın gerçek mirası budur.
Bu yüzden ister yönetici olun, ister muhasebeci, ister öğretmen, ister mühendis, ister şoför, ister çöpçü… Yaptığınız işi dünyanın en önemli işiymiş gibi yapın. Çünkü bir toplumun kalitesi, en üsttekilerin değil; en sıradan görünen insanların işlerini ne kadar iyi yaptığıyla ölçülür.
Ve unutmayın: Meslekler insanı yüceltmez. İnsan, yaptığı işe kattığı karakterle mesleğini yüceltir.
